Аида Хайртдинова
Чыгып китәр алдыннан Тимерханы татлы төшләр күреп йоклаган Зиләсен, Илнурын, бишектәге Илгизен яратып сөеп алды. Аннары Тәрҗемәсенә борылып җылы карашын сирпеде дә: ”Озакламам, хәзер кайтырмын”,— дип эшенә ашыкты.Ял көне иде. Балаларның дәрескә барасы юк. Йокыларыннан уянып, юынгач сабыйларын чәй эчерде. Алты айлык Илгизен имезеп, астын алыштырып кулына гына алган иде Тәрҗемә, кайгылы хәбәр ишеттерделәр: хуҗалыкның сөт ташуга махсуслашкан автомашинасын хезмәтләндергән Тимерханы ике авыл арасындагы борылышта әйләнеп, һәлак булган... Авыл советы Авыл биләмәсе башлыгы Мансур белән хуҗалык рәисе Таһир абыйлары килеп әйтте аянычлы хәлне. Тугыз яшьлек Зиләсе, җиденче яше белән барган Илнуры, биләүдәге Илгизен кочып ялгызы калды Тәрҗемә. Утыз өченче яшендә.... Институтны тәмамлап тел белгече дипломы белән авылына кайткач та Тимерханны сайлап тормыш корды кыз. Электән үк дуслыклары бар иде. Югары мәктәпнең соңгы курсында укыганда вәгъдәләшкәннәр иде. Әнвәр белән Сәкинәнең кырык яшьне узгач кына, тормышларына сабый куанычы өстәп, дөньяга килгән кызлары иде Тәрҗемә. Икесе дә гомерләре буе авыл фермасында бозаулар карап хаклы ялга чыккан, саулыкка туймаган ата-ана үз хәлләрен алдан белгән, күрәсең. ”Без исән чакта башлы-күзле булып кал, балам. Сайланма, чык та куй шул Тимерханга. Бик булган кеше, үкенмәссең”,— дип фатихаларын бирделәр.Зиләсен алырга дәваханәгә килгәч, күз ачкысыз буран котырган февраль иртәсендә әнисе оныгы туу турындагы сөенечне ишетә дә алмый, фани дөньяны калдырды. Бер-берсенә тиң парлар аллы-артлы ахирәткә күчә диюләре хак. Әнисенең кырыгы тулуга, Ходай Тәгалә Тәрҗемәнең әтисен дә алды...Тимерханы, чынлап та, уңган, булган кеше булып чыкты. Ялгыз ана тәрбиясендә үскән бердәнбер малай иде ул. Әтисе язмышы улында кабатланды. Утыз ел элек шул ук борылышта юл һәлакәтендә әтисе һәлак булганда Тимерханга сигез генә яшь иде. Эшкә батыр, нык булып үсте егет. Спортны яратты. Гер күтәрү буенча районда гына түгел, республика беренчелегенә үткән бәйгеләрдә тиңсез уңышлар яулады. Спорт мастерлыгына кандидат нормативларын үтәгән Тимерханы белән әнисе Сәлимә карчык, сөеклесе Тәрҗемә, балалары гына түгел, барлык авылдашлары, райондашлары горурлана иде.Ашыгып яшәде шул. Барысын да тиз дә, яхшы да итеп җиткерергә теләде. Әнисенекенә урам аша гына утырган торылган йорт алып чыкканнар иде. Элекке хуҗалары читкә күченеп киткән, 1970нче еллар ахырында гына төзелгән нигез яшәрлек иде әле. Булган саен яхшыракны булдыру теләге белән яшәде яшь ир. Кавышуларына өч ел дигәндә өр-яңа абзар, мунча, келәт төзеп куйды. Вафатына ике ел кала элекке җимеш бакчасы урынына яңа өй нигезе корырга карар итте. Берничә ай эчендә аның түбәсен ябып, тәрәзә, ишек яңакларын да суктырды...Аякка бастырасы, күтәрәсе өч бала, төзелеп бетмәгән йорт белән япа-ялгызы торып калды Тәрҗемә. Төпчеген каенанасына калдырып, ике айдан эшкә чыкты хатын. Беренчедән, акчага кытлык мәҗбүр итсә, икенчедән, озын көннәрне ялгыз башың өйдә уйланып үткәргәнче, кеше арасында булып кайту күңелдәге авыр кичерешләрдән арындыра. Башкасына түзәргә була, тик менә 7нче яшьлек Илнурына гына җавап табып бетерә торган түгел. ”Әни, әти сабан туена кайтамы?”, сабантуйлар үткәч: ”Бәрәңге алганда безгә бүләкләр алып кайтамы?” — кебек авыр сораулары белән йөдәтә.Уртанчысыннан ике яшькә булса да өлкәнрәк Зиләсе күпне аңлый. Анысы әнисеннән яшеренеп елап ала да, тынычлана. Малай кеше булгангамы, әтисез тормыш Илнурга авыр тәэсир итә. Җирләгән көнне ”Әтиең еракка китте, сезгә бүләкләр алып кайтыр”,— дип тынычландырган иде Тәрҗемә улын. Хәзер ай-вайга куймый, көн-төн әтисен таптыра. Ә беркөнне килеп, каенанасы Сәлимә карчык алдында: ”Әни, әти безне ташлап китте, кайтмый да, кайтмый. Инде яңа, икенче әти алып кайтыйк!”— диде дә, әнисенең җавабын да көтеп тормый, уйнарга чыгып йөгерде.— Чынлап та, балам, сабый сүзләрендә дә хаклык бар. Яшьсең бит әле. Ялгыз хатын-кызга тормыш көтүләре ай-һай, авыр. Башларымнан үткәнгә беләм. Күңелеңә хуш килгән кеше очраса, мин риза, Тәрҗемә. Балаларны гына үги итмәслек кеше булсын. Кулымнан килгән кадәрен исән чакта үзем дә ярдәм итәрмен,— дигән акыллы киңәшләрен әйтте каенана килене белән икәүдән-икәү калгач.***Газнәви — Тимерханның классташы. Малай чактан бергә уйнап үстеләр. Дустына хуҗалык эшләрендә гел ярдәмләшә иде 39 яшенә җиткәнче буйдак йөргән Газнәви. Тыныч холыклы, юаш, эшкә юньчел кеше ул. Армия хезмәтеннән соң авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлады. Хәзер хуҗалыкта агроном.Тимерханның якты дөньядан китүенә ел тулган көнне мәрхүмне искә алу хөрмәтенә җыелган табында Газнәви дә бар иде. Менә шул сәгатьтә табын артында утыручыларны берчә аптырауга, берчә уйланырга да, дулкынланырга да мәҗбүр иткән бер хәл булды — Илмир Газнәвигә ”Әти!” дип дәште. Шуны гына көткән диярсең, яшь ярымлык Илгизе дә, идән буйлап лып-лып басып килде дә, карт егетнең итәгенә килеп сыенды, үзе: ”Әттә, әттә!” дип кабатлады.Сәлимә белән Тәрҗемә, кыенсынып, Газнәвидән аерып алырга теләгәч, сабый үрсәләнеп еларга кереште. Каенана белән килен, аш-су китереп кухня белән зал арасында йөргән Зилә, күз яшьләрен яшерергә теләп, алгы як бүлмәгә чыктылар, мышык-мышык борын тарттылар. Ә Илнур, зур якта үзенекен сөйләде:— Газнәви абый — безнең яңа әти була! Бүген бездә кала! Шулай бит, әти!..Авыр хәлдән авыл мулласы Сәгыйть картның акыллы сүзләре алып чыкты:— Ходай кушмаган эш булмас, балалар. Барысы да Аллаһы ризалыгыннан чыгып эшләнә...***Шул кичтә Газнәви Тәрҗемә яшәгән йортка кабат килде. Балаларга әзерләгән бүләкләрен өләште. Илгиз белән Илнурны чиратлап җилкәсенә утыртып йөретте, аягына утыртып сикертте, үзе дә бала роленә кереп сәгатьләр буе идәндә аунап уйнады. Ун яшен тутырган Зилә белән дә уртак тел таптылар. Анысы йөгертеп абыйсына өй тапочкаларын китереп бирде, алып килгән бүләген ”рәхмәт” дип кабул итте. Арып-талганчы уйнаган сабыйлар йокыга талганнарын да сизмәделәр. Аларны урынга салгач озак сөйләште Тәрҗемә белән Газнәви. ”Кабул итсәң, бергә булырга ризамын, Тәрҗемә,”— егетнең карары катгый иде.Алдагы көнен бер таянычсыз күз алдына да китерә алмаган Тәрҗемә дә күңеле белән кабул итте Газнәвине. Анда да: ”Бер-беребезне ныклап белмибез бит, балалар да бераз ияләшсен әле...”— дигән җавап белән чикләнде.Авыл — шуңа да авыл инде ул. Көннең нинди сәгате, минутында кайда нәрсә булган, барысы да үзәктә. Газнәвинең дә кичләтеп, кояш баеганда ялгыз хатын яшәгән йортка бакча аша, арткы капкадан йөрүе халык теленә керде. Хәер, моңа Илнурның да ”ярдәме тиде”. Иптәшләре арасында мәктәптә, авыл кибетенә керсә — шунда сөенечен уртаклашты: ”Без яңа әти алдык! Газнәви әткәй көн саен кич эштән кайткач безгә бүләкләр алып килә, өйгә бирелгән эшләрдә ярдәмләшә, бергәләп уйныйбыз!”Гөнаһсыз сабый сүзләрендә нинди гаеп бар?!***Әлеге хәбәр хуҗалык рәисе Таһир Касыйм улына да ишетелде. Беркөнне эш бүлмәсенә чакыртып алды да, җитди кыяфәт белән:— Нәрсә, йөрисеңме?— дигән соравын куйды Газнәвигә.Гарьчел ир-егет, колак очларына кадәр кызарды һәм, башын түбән иеп:— Гафу итегез, Таһир Касимович! Башкача кабатланмас!— диде.Рәис, тәүдә ихлас күңелдән бер көлеп алды да, дәвам итте:— Бер сүзем дә юк, Газнәви энем. Ни хәл итәсең, язмыш шулай кушкач. Гаепле кеше сыман кешедән качып йөремә. Килешкәнсез икән, кавышыгыз! Бер дигән ханым бит Тәрҗемә! Яшең дә бара. Эшең, белемең бар. Мин сезнең килешүне хуплыйм. Озын-озакка сузмый, никах укытыгыз. Уртак бәбиләрегез булуын телим. Бәби тууы — тормышның нигезе ул, энем!— ...Рәис бүлмәсеннән бер башка үсеп, үз-үзенә ышанычы артып чыкты Газнәви. Шул ук көнне төшке ашка Тәрҗемәгә кайтты, хәлне сөйләде, һәм алдагы атнаның җомгасында Сәгыйть мулланы чакырып никах укыттылар.***Еллар үтте. Тәрҗемә белән Газнәвинең уртак уллары туды. Хәзер Илмир да бишенче яше белән бара. Өйне сигез почмаклы итеп бетерделәр. Сиксәнне куган Сәлимә карчык та улын алыштырган ир белән килене тәрбиясендә.Бу гаиләдә бер-береңә үги итеп карау күренеше юк. Өч буын вәкиле бер-берсенә ”әни, әти, зур әни, балам, кадерлем” дип дәшә. Ә өйнең иң түрендә — иң пөхтә, иң җыйнак урында Тимерханның фотосурәте кадерләп саклана. Гүя, ул аннан: ”Минем өчен дә яшәгез, тормышыгыз уң булсын, кадерлеләрем”,— дип бага, якыннарының һәр адымы хәерле булуын тели...
Присоединяйтесь к ОК, чтобы подписаться на группу и комментировать публикации.
Комментарии 43