ӘНИ(Ятим кыз монологы)Бәләкәй идем әле. Балалар бакчасына йөргән чагым. Һәр иртәдә әтием белән җитәкләшеп бакчага барам, ул мине калдырып эшенә ашыга, кичләрен дәү әнием килеп ала. Ә иптәшләремне күбрәк әниләре йөртә. Бакчадан Наҗия дә, Илдар, Самат, Лилия, Шамил белән Әлфия дә, башка балалар да күп вакыт әниләре белән кайта. Моңа ничектер күнегеп тә килә идем инде, әмма беркөнне саф һавада уйнарга чыккач, Саматның тәрбияче апабызга биргән соравыннан Асия апаның йөзләре үзгәреп киткәнен сабый карашым белән дә тойдым...—Апа, ә нигә Сөмбелне дә бакчага әнисе йөртми? Сөмбелнең әнисе юкмыни?—Балалар!.. Шаулашмый, сөйләшми генә уйныйбыз... — Тәрбияче апа шулай диде дә, Алсу белән мин таган атынган җиргә килеп, аркамнан иркәләде.—Өшемәдеңме, Сөмбел балам? — дип башлыгымны, шарфымны рәтләп куйды. Көз ае булганлыктан, салкынча җил исеп торгангамы, тәнем эсселе-суыклы булды, минем өчен уенның кызыгы бетте. Беләм, Саматның соравыннан шулай ул.—Апа, нигә мине дә әни... әнием килеп алмый бакчадан? — дип өйрәнмәгән сүзне авырлык белән кабатлагандагы кичерешләремне аңлатырлык сүзләрне гомеремдә таба алмам.—Ә бәлки, килер дә әле, балам... Сабыр бул, яме...Ул көнне кичен бакчага әти килде. Башка көннәрдәге кебек мин киенеп бетү белән кайтырга чыкмадык. Әтиемне тәрбияче апа чакырып алып бик озак сөйләштеләр. Әтием башын иеп чыкты Асия апа бүлмәсеннән. Юл буена бер сүз дә дәшми, атлады да атлады.Дәү әни тәбикмәкләр койган иде, кичке аштан соң чәй эчә башлагач, әти белән дәү әниемнән нишләп минем дә әнием юклыгы турында тәвәккәлләп сорадым.—Синең әниең әле еракта шул, кызым. Тиз генә кайта алмый әле ул... Әниең чәчәкләр ярата иде. Яз җиткәч, без синең белән аның бакчасына чәчәкләр утыртырбыз, яме, кызым...—И, бала, бала... — дәү әнием әтинең сүзләреннән соң шуны гына кабатлады, аннары чынаягын өстәлгә куеп, түр якка чыгып китте.Ә мин... талпынып язлар җиткәнен көтә башладым. Икенче көнне әтинең бу сүзләрен бакчадагы иптәшләремә, Асия апама да сөйләдем.Тик... Алтын көзләргә алмашка киләсе зәмһәрир салкынлы кышлар аша көткән көннәрне якынайтуы бик-бик авырга килде. Апаларыбыз өйрәткәнчә пластилиннан төрле әкият геройлары, кәгазьгә төшерелгән рәсемнәрне җыеп бара башладым. Язның иң матур бәйрәмнәренең берсе — Әниләр көнендә иптәшләрем әниләренә биргәндә, мин үземнең рәсемнәремне дәү әниемә бүләк иттем. Ә иң матурын, чынга охшатып эшләргә тырышкан кояш рәсемемне дәү әниемә әйтеп, әниемә бүләк дип әзерләдем, бакчага чәчәкләр утыртырга баргач, үзенә бүләк итәрмен, дидем....Уйларымда әнием белән очрашуга әзерләнәм. Ничегрәк каршы алыр ул мине? Танырмы? Иптәшләремнең әниләре кебек мине дә кочып-кочып сөярме? Бүләгемне ничегрәк итеп бирермен икән?...Кар сулары китеп, җир өсте кипкәч, әти бер ял көнендә әнинең бакчасына барачагыбыз турында әйткәч, ничек шатланганымны күрсәгез! Әтием белән дәү әнием 8 Март бәйрәменә бүләк иткән бала итәкле зәңгәр күлмәгемне киеп, чәчләремә шундый ук төстәге бантикларымны тагып барырга булдым....Әнинең гөл бакчасы ерак түгел икән. Авыл очында гына. Капкадан кергәндә үк күлмәгем төсендәге зәңгәргә буялган, аллы-гөлле ясалма чәчәкләр эчендәге бакчаны әниемнекедер, дип уйлаган идем. Ялгышмаганмын. Әти шушы бакча янында тукталды. Көрәген, капчыктагы чәчкә тамырларын җиргә куйды.—Менә, кызым, әниеңнең гөл бакчасы шунда инде.—Әти, ә кемнең рәсеме куелган монда? — димен ялтыравык төстәге зур ташка беркетелгән рәсемгә күрсәтеп.—Синең әниең үзе инде ул, кызым...—Ә нигә үзе күренми? Мин бит аңа кояш рәсемемне алып килдем. Аны кайчан бирермен?—Үзе... үзе әле генә күренмәс шул әле, Сөмбел. Ул... беләсеңме, эш нәрсәдә? Кызым мине онытмасын, дип, шушы сурәтен калдырган да үзе ерактагы дәваханәгә киткән. Тиз генә кайталмас әле...—Ә болары кемнәр? — Янәшәдәге әниемнеке кебек бакчаларга күрсәтәм.—Алар да синең әниең кебек үк, үзләрен онытмасыннар, дип, рәсемнәрен калдырып киткәннәр...—Әйдә, әти, без дә синең белән шушыннан, әниемнеке яныннан үзебезгә бакча эшлик тә, әнием янына еракка барыйк! Үзен алып кайтыйк! Без барсак, кайтыр ул. Я акчасы беткәндер... Я ул киткән якка машиналар йөрмидер?..—Юк, кызым, әле безгә үзебез өчен мондый бакча утыртырга иртәрәк. Синең үсәсең, зур кеше буласың бар...Әтием үзе шулай сөйләнә, үзе әниемнең бакчасын казып гөлләрне утырта, вакыт-вакыт тамак карып алуы, борынын тартуы бераз гаҗәпләндерсә дә, аннан бернәрсә дә сорамадым. Миңа кыен. Күпме көтеп, әзерләнеп килеп тә, әниемнең үзен күрә алмаганга күңелемә кыен.—Булды, кызым, инде әниеңнең күңеле күтәрелер. Җәй җитүгә яраткан гөлләре гөрләп чәчәк атар. Анда да килербез, яме, Сөмбел...—Рәсемемне кайчан бирермен соң әнигә?—Үскәч, барысын да аңларсың әле, кызым. Ә әлегә... алып кайт...Һәр язда әтием белән бергәләп әниемнең бакчасына гөлләр утырттык. Җәйләрен дә, көзләрен дә бакчага юлны онытмадык. Әнием генә һаман кайтмады. Беренче класска укырга барганда бакчасына без утырткан күзләрнең явын алырлык аллы-гөлле кашкарыйларны тотып килер, дип көттем. Мин мәктәпкә барып кергәндә ул анда булыр, әкрен генә янәшәмә килер дә, җылы куллары белән аркамнан сөеп, назлы карашын сирпеп: “Әллә танымыйсыңмы да инде, кызым Сөмбел? Мин бит синең әниең!” — дип әйтер кебек иде.Менә ул күптән көтелгән көн дә җитте. Мин дә дәү әнием һәм әтием озатуында мәктәп юлына төштем. Эзләдем, көттем. Тик... әнием генә күренмәде...И син, шаян, наян хыялый балачак! Тормышка тәүге адымнарымны ясаган мәктәп елларымда сабый чагымдагы беркатлы уйларымнан арынып, чын дөньяга олыларча караш белән бактым. Бакчага бару, мәктәпкә йөрү, эшләү генә түгел икән шул әле ул тормыш дигәннәре. Яшәү һәм үлем... Газиз кешемне юксыну, сагынуларымның файдасыз икәнлегенә дә шушы төшенчәләрнең асылы аша килдем. Кайтмас җирләргә киткәнсең икән бит син, әнием... Аяусыз үлем нарасыең, Сөмбелең кала дип тә тормаган — ашыгыч мәшәкатең чыгып иртә белән район үзәгенә чыгып киткән көнеңдә юл һәлакәтендә гомереңне өзгән...Хәзер мин зур кыз инде, тиздән мәктәпне тәмамлыйм. Яшәү дәверендә кеше үз тиңен сайлап гаилә коруын, туасы җаннарына гомер биреп, аларны назлап, тәрбияләп үстерүен, җитмәгәнне җиткереп тормышын ныгыту өстендә эшләвен аңладым. Әниемне генә аянычлы язмышы гомеренең язында минем бәхетле елмаюларымны, тәүге авазлар аша әйтергә теләгән сүзләремне, курка-курка ясаган тәүге адымнарымны күрүдән мәхрүм иткән.Үкенечле үлем миннән дә газиземнең җылы карашын, “бәбкәм”, “кызым” дигән ягымлы, йөрәкләргә җан өргән, әни кеше генә әйтә алган назлы сүзләрен ишетү бәхетен тартып алган... Телем дә бит минем “дәү әни”, “әти” дигән сүзләр белән ачылган. Авырлыклар кичереп үстергән бердәнбер улының — әтиемнең (28! яшендә) сөекле хатыныннан мәхрүм иткән бәхетсез язмышы өчен хәсрәтләнеп чәчләре чаларган, авыр кичерешләре маңгаена, битенә тирән җыерчыклар салган дәү әниемнең. Бала хакына икенчегә өйләнергә киңәш иткәч тә, әнием рухына гомере буе тугрылык саклаган, авырлыклар алдында хәмергә үрелми, туры юлдан атлаган әтием кебек бала җанлы ир-егетләр бизи тормышыбызны. Мең рәхмәт сиңа, әтием! Мең рәхмәт сиңа, дәү әнием!Тормыш учагын җылытучы әни кешене җирдәге кояшка тиңлиләр. Үз-үземне белә-белгәннән татлы уйларымда әнием белән күрешү турында хыялланган мәлдә сөеклемә бүләк итәр өчен ак кәгазь битенә кояш рәсеме төшергән идем. Хәзер ул әниемнең соңгы язында төшкән соңгы истәлеге — фотосурәте янында фотоальбомда саклана.Тыныч йокла, минем өчен борчылма, әнием! Синең рухыңны гомеремдә рәнҗетмәм. Синнән аласы назларны биргән сөекле дәү әнием, әтиемнең изгелекләрен гомеремдә онытмам...
Присоединяйтесь к ОК, чтобы подписаться на группу и комментировать публикации.
Комментарии 18