#Аңгеме.
Бул кыз экөөбүз социалдык торчолордун бири аркылуу таанышканбыз. Менин кээде-кээде баракчама жазып койгон ырарыма калтырбай өз пикирин жиберип калчу. Бара-бара экөөбүз көп сүйлөшчү болдук. Анткени, улам кат жазган сайын анын саптарынын ары тереңинде кандайдыр сыр жатканын аңдачу болгомун. Журналисттик ишимден уламбы, айтор мага андагы тымызын сыр улам кызык болуп туруп алды. Бир күнү аны кездешүүгө чакырдым.
Бирок, көпкө чейин убактысы жок экенин айтып жүрүп, акыры макул болду. “Мен сизге өзүмдүн тагдырым тууралуу айтып берсем, жазасызбы?” – дейт. “Жазам”, - дедим. Анан анын акыркы сөзү мени эңги-деңги кылып жиберди: “Мен “көпөлөк” болуп иштейм... Жолуга бересизби?”
Ошентип, анын квартирасынан, тактап айтканда иш ордунан жолуктук. Бирок соцбаракчадагыдай бу саам мен ага акылдуусуна албадым, тек гана айткандарын угуп, муюп отурдум. Айтчу сөзүмдү акырында айтам дедим. Бирок...***
Бала кезимде мен деле жомоктогудай жашоону кыялданган бейкүнөө кыз болчумун. Бапыраган бактылуу, бардар үй-бүлөлүү, барпаңдаган камкор күйөөлүү болгум келчү. Өзүм болсо, аппак халат кийип алып, адамдарга жакшылык жасап, жандүйнөлөрүнө жарык нур чачып тургум келчү. Анан да ыр жазар элем. Эми да кээде ырга окшогон уйкаш саптар “жылт” этип, андан-мындан келе калышат. Андай кездерде жандүйнөм аруулана түшкөнсүйт. Бирок... бат эле ал сезимден чыгып кетүүнү каалайм. Кереги эмне? Кайсы арыма жазам? Анын үстүнө мен эми эч качан врач да, чыгармачыл адам да боло албасымды билем...
Ушундай тагдырым үчүн кээде ата-энемди күнөөлөчү болдум. Тескерисинче, алар мени күнөөлөп жүрүшөт.
Кызыл чиедей бөбөктөрүмдүн курсагын тойгузуу үчүн кылгам баарын. Алардын жалдыраган көздөрүн карап туруу мага канчалык кыйын эле! Айрыкча, үчкө эми гана чыккан эң кичүүбүз Кубан... Андан эки жаш улуу Айжан, Бакыт, ортончубуз Гүлжан, Таалай! Баарынын улуусу мен – он алтыда болчумун.
Атам менен апам да кызык. Колдорунан эчтеке келбеген соң, ушунчабызды жабыратып эмнеге жаратышты десең! Бир жолу бышактап ыйлап жаткан апама: “Бага албагандан кийин эмнеге көп төрөйсүз?” – деп койсом: “Өзүм эле болсом деген өзүмчүлсүң! Тилегиң жаман сенин!..” – деп катуу таарынган. Эне да...
Жетишпестиктин айынан атам экөө көп урушар эле. Атам кайдан тапчу экенин билбейм, акыркы убактарда көп иччү болгон. “Мен акмакмын! Менин колумдан бок келбейт! Мен силерди ачка кылдым... мен силерди жылаңач калтырдым! Мени кечирчи, Сейилжан? Таалай? Гүлжан?..” – деп ансайын ар бирибизден кечирим сурап, ыйлай берчү! Бул бизди жеңилдетмек турсун, менин эле эмес, бөбөктөрүмдүн да жүрөгүнө бычак болуп кадалып жатканын ал билчү эмес. Ага кошулуп кичинекейлер ыйлап, ал аз келгенсип апам уңулдап, ансыз да тар, муздак үйүбүз ого бетер жагымсыз абалга түшүп кетчү.
Бир күнү анан апам менен атам өздөрүнчө эле күйпөлөктөшүп, кайдадыр даярданып калышыптыр. Мектептен келген сайын алардын эки жерде үрпөйүп отурушканын же эки жерде томурайып жатышканын көрчүмүн. Ошондуктан, алардын бу жайдаңдаган жүрүм-турумдары мага табышмак да, таңкалыштуу да эле.
- Секу, атаң экөөбүз Россияга иштегени кетели деп атабыз?
деди апам менден уруксат сурагандай тиктеп. Же күйүнөрүмдү, же сүйүнөрүмдү билбей, биринчи эле оозума ушул келди:
- А... бизчи? Балдарчы?
- Сен чоңоюп калбадыңбы, кызым, балдарга сен барсың да.
Атаң экөөбүз жетип алсак, иштесек, акча салып турабыз. Ага чейин, бир-эки ай эптеп жашап турасыңар да? – апам мени үмүттөнө карады. Не дээримди билбей турдум.
- Кантип? Аларды кантип багам? – ый, үмүт аралаш араң
унчуктум.
- Ансыз деле сен багып атпайсыңбы, кызым. Атаң экөөбүз
кетсек, тескерисинче сага жеңилирээк болот. Эптеп чыдап турсаңар, биз да акча жөнөтүп турабыз. Тамак-ашыңарга жумшап, артканын кийинип, андан артканын чогултуп... Ошентип аракет кылбасак, ушинтип жүрө беребизби?
Башымды ийкедим. Атүгүл алардын иштейбиз дегенинен улам,
менде жакшы жашоо тууралуу үмүт пайда болду: “Чын эле, элдин баары эле ошентип, Россияга же башка жактарга барып иштеп, оңолуп жатышпайбы!” – ушинтип ойлодум. Бирок, аларга ла жакта баары эле май көл, сүт көл эмес экенин, айлап-жылдап өз арбайларын араң согуп калышарын, дайынсыз кетишерин эч кимибиз ойлобоптурбуз.
Ошентип, Россиядан келген ким бирөөгө кошулуп, ошонун эсебинен ата-энебиз Россияга кетишти. Үйдөгү көздөрүн жалдыраткан кичинекей бөбөктөрүмдү багуу милдети, жоопкерчиликтин баары менде калды...
Сабактан кийин үч-төрт саатка барып бирөөнүн үйүн жыйнап,
кир-когун жууп, дагы майда-чүйдө иштери болсо жасап, акысына бир аз тыйын-тыпыр алчумун. Кээде ошол акчанын ордуна орто жашап калган аял өздөрүнөн артып калган тамак-ашын салып берер эле. Кээде бир-эки кил картошка, кесме, пияз же кумшекер карматчу. Мунун баары мен үчүн чоң олжо эле. Тим эле өзүм-өзүмө батпай, андайда жол арбыбай, үйүмө жеткиче шашчумун. Анткени, мен сабактан кечиккен күнү бөбөктөрүм жолумду карап, маанайлары жарык болуп, күтүп турушчу. Эшиктен кирип келгенимде эле жабыла чуркашып, колумдагы баштыкка жармашышар эле... Андайда апам кээде мени аяппы, же мени менен сыймыктаныппы, айтор ыйлап басылчу.
Бирок, атам экөө тең ким бирөөгө жалданып иштегенден намыстанышчу. Алардын убагында жашоо такыр башкача болгонун, бирөөнүн үйүндө жалданууга, малай болууга алардын намысы жол бербей турганын, бул алар үчүн өлүм менен тең экенин айтышар эле. Болбосо, апам ошондо менин ордума өзү деле барып алиги үйдө кызмат кылып, анча-мынча акча тапса болмок. Атүгүл ошол үйдүн кожойкеси апамды канча ирээт төшөк каптап берсе, жакшылап төлөп бере турганын айтып чакыртканы эсимде. Бирок, жаш кезде анын күйөөсү апамды жактырып, артынан далай чуркаганын, апам аны теңине албай койгонун, атам менен ал жигит далай мушташканын айтышып, караманча болбой коюшан...
Ошентип, апамдар кеткени мен ал үйгө жумуш сурап бат-бат
бара берчү болдум...
Бир күнү алардын шаарда окуган баласы каникулга келип калды.
Адегенде ал мени кемсинте карап, кайдыгер мамиле кылар эле. Ар дайым телефондо кыздар менен сүйлөшүп жатканын байкачумун. Кээде андагы сөздөрдү мага айтып жаткандай, кыялданып кетер элем. Анткени, мен үчүн мунун баары кызык да, жомок да эле. Бирок, анын бой көтөрүп кекирейгенинен уламбы, ого бетер чүнчүп да бараттым.
Бир күнү ошол бала мага машинесин жууп беришимди суранды. “Шаарда жүз сомго жууйт. Макул, мен сага жүз элүү берем”, - деди. Бул анын мага биринчи жолу кайрылып, үн катуусу эле. Апамды ошондо биз аз түшүнгөндөй болдум. Буга чейин менде намыстануу деген сезим болгон эмес, бир аз жапырайып, кичирейе түшкөн окшодум. Ошентсе да машинени жууп, берген акчасын алдым. “Эмне экен?! Мен андан кайыр сураган жокмун. Шаарда деле ошентип жуушат турбайбы!” – деп өзүмдү-өзүмдү жооткоттум. Бирок, ошол түнү эмнегедир ыйлап чыктым. Көрсө, менде ал балага карата алгачкы сүйүү ойгонгон экен... Ал да бара-бара анымды сезгенби, мага саал жумшарып, жакшы мамиле кыла баштады. Мени өзү да жактырып калганын айтып, достук сунуш кылды.
Бир күнү анан... үйдө эч ким жок күнү мен алардыкында калып
калдым... Бул түн менин өмүрүмдөгү эң бактылуу да, бактысыз да түнүм болгон экен...
Түн ортосунда бөбөктөрүм эсиме түштү. Алар үйдө ачка, мени
күтүп отурушат да! Заманам куурулуп кетти. Ыргып туруп, кийине баштадым. Кечээкиден калган тамак-ашты, жигитим берген бир аз акчаны алдым да, дарбазадан атып чыктым. Жол бою ыйлап да, чуркап да келе жаттым! Мен өзүмдү бөбөктөрүмдүн алдында ушунчалык ыпылас сезип, жек көрүп, жер астын-үстүн болуп, кылган күнөөмдөн башым айланып, улам жыгылып, улам туруп...
Айткандай эле, туш-тушта томурайып, кийимчен уктап жатышат баары! Бакырып ыйлап жибердим! Жер муштап, биринчи жолу өпкөм-өпкөмө барпай ыйлай бердим, ыйлай бердим!
Бөбөктөрүм тура калышып, менин кебетемди көрүп үрпөйүп,
айланчыктап келишти. Мен кудум атама окшоп, аларды боорума кысып, улам биринен кечирим сурап ыйлай бердим... Эмнеге ыйлашканын билбейм, алар да озондоп, өпкөлөп ыйлап жатышты...
Бир жумадан кийин ал бала шаарына кетип калды. Бирок,
ошондон кийин менин турмушум такыр башка нукка бурулду. Мен эми тамак-аш үчүн алардыкына барып иштебей калдым. Баласы экөөбүздүн мамилебизден шекшиген ата-энеси аны шаарга ылдам кетирип, мени болсо үйлөрүнө жолотпой калышты. Бирок, көп өтпөй эле бөбөктөрүм үчүн анча-мынча тамак-ашты үйгө алып келип тургандар пайда болду...
Алиги баланын досу бир кил кесме, бир бөтөлкө суу май, эки нан
көтөрүп алып келди бир кечте. Мен муну досунун тапшырыгы менен келди го деп, мени унутпай, алыстан болсо да кам көрүп жатканына аябай кубандым. Бирок, досу бат эле менин бул кубанычымды суу сепкендей өчүрүп таштады. Бөбөктөрүмө тамак бышырып коюп, анын өтүнүчү менен сүйлөшкөнү сыртка чыкканымда, ал досумдун мени сүйбөй турганын, тек гана пайдаланып койгонун , бизге тамак-ашты өзү эле алып келгенин айтып, мындан кийин да жардам берип турарын билдирди... Ал үчүн мен анын бир өтүнүчүн аткарышым керек экен...
Ошентип, бара-бара андан башка да “жардам бергендер” пайда
боло баштады. Бирок, мен үчүн бул адегенде канчалык жагымсыз, басмырттоо сезилгени менен, бөбөктөрүмдүн курсагы тоюп, тойпоңдоп күлкүлөрү чыгып калганын көрүү – бакыт эле. Алар чынында бул тамак-аштын кайдан келип жатканын билчү эмес, билсе деле түшүнүп коюшуптурбу?.. Ошентип, айылга “даңкым” чыккан “көпөлөк” болудум.
Андан бери канча жыл өттү? Атамдар кайтып келишти.
Бөбөктөрүм чоңоюп, ар кимиси өз жандарын багууга жарап калышты. Бирок, алар менин ким экенимди, аларды кандай жолдор менен чоңойтконумду түшүнгөндөн бери, менден бойлорун ала качып, “эжебиз” деп айтуудан уяла башташты... Ата-энем дагы: “Биз сага ишенип кетсек, сенин кылганың ушул турбайбы! Элдин бетин карай албай калдык!” – деп таарынып жүрүшөт.
Ошентип, эч кимге керексиз болуп, өз арбайымды өзүм согуп,
ушинтип жашап калгам...
Унчугушпай калдык.
Телефон шыңгырады. Ал менин кетүүмдү сурангандай:
- Кечирип коюңуз, мен айтчумду айтып бүттүм окшойм, -
деди. Сөзүм оозумда калды... Чыгып баратканымда ал телефонго жооп берип жатты:
- Да? Ооба да...
АЯГЫ
ЖЫПАР ИСАБАЕВА.
Присоединяйтесь к ОК, чтобы подписаться на группу и комментировать публикации.
Комментарии 10