"Беларуская сялянская партыя Зялёнага дуба".Тэрмінаў ведаць не дадзена... Так, не мы вымерым наш грэх. Але і не мы вымерым нашую малую ахвяру. "І калі Ён зняў трэцюю пячатку, я чуў трэцюю жывёлу, якая гаворыць: ідзі і глядзі. Я зірнуў, і вось, конь вараны, і на ім вершнік, які мае меру ў руцэ сваёй."
"Успаміны тэрарыста. Конь бледны. Конь вараны" Б. Савінкоў.
"Беларуская сялянская партыя Зялёнага дуба", часта проста "Зялёны дуб", — палітычная арганізацыя на беларускіх тэрыторыях, якая з 1919 да пачатка 1930-х гадоў кіравала антысавецкім сялянскім беларускім рухам на тэрыторыі Беларусі.Мэтай "Зялёнага дуба" была барацьба за "незалежную Беларусь у этнаграфічных межах".Зялёныя паўстанцы ( "Зялёны Рух", "Зелёное движение", "Green Army") — абагульненая назва нерэгулярных, пераважна сялянскіх узброеных фармаванняў, што супрацьстаялі замежным інтэрвентам, бальшавікам і белагвардзейцам у гады Грамадзянскай вайны на руінах Расійскай імперыі.Адной з цэнтральных фігур "зялёнага" руху быў Барыс Савінкоў — кіраўнік Баявой арганізацыі партыі эсэраў, стваральнік "Народнага звязу абароны радзімы і волі", — які падтрымліваў армію Булак-Балаховіча [ паход генерала Булаховіча на Мазыр паслужыў фонам другой часткі яго "Успамінаў тэрарыста. Конь бледны. Конь вараны" "Успамінаў тэрарыста. Конь бледны. Конь вараны" ]Моладзевая арганізацыя "Зялёны дуб", якая арыентавалася на сялянства і інтэлігенцыю, з'явілася яшчэ ў 1910 годзе. Баявыя дзеянні пачала ўлетку 1919 года па ініцыятыве Беларускай вайсковай камісіі. Тады ж газеты "Звон" і "Беларусь" надрукавалі "Дзённік арміі Зялёнага Дуба", што быў складзены кіраўніком арганізацыі Вячаславам Адамовічам (атаман Дзергачоў ці Дзяргач).Восенню 1920 года быў створны Галоўны штаб партызанскіх атрадаў, які ўзначаліў палкоўнік Уладзімір Ксяневіч (партыйная мянушка Грач), тады ж быў створаны Статут арганізацыі.З Статута "Зялёнага дуба" (па матэрыялах Н. Стужынскай)Беларуская селянская партыя "Зялёны Дуб" ставiць сваёй глаўнай мэтай вызваленьне Беларусi ад Маскоўска-бальшавiцкай навалы і адбудаваньне свайго незалежнага гаспадарства.Партыя "З.Д." лiчыць, што Савецкая Расія з’яўляецца такiм жа ворагам Беларускай Народнай Рэспублiкi, якiм была для яе Царская Самадзяржаўная Расія.Ісходзючы з гэтага, "З.Д." трымаецца арыентацыi на Захад i лiчыць, што толькi цесная сувязь i дружба з аднаго боку з Польшчай, з другога з Украiнай, могуць стварыць палiтычную каньюнктуру, пры якой можэбна iстнаваньне незалежнага Беларускага Гаспадарства.
[ Стужынская Ніна Іванаўна — гісторык, кандыдат гітарычных навук (1986). Старшыня Беларускай жаночай лігі і каардынатар Беларускай жаночай сеткі. Адна з вядучых спецыялістаў па гісторыі антысавецкіх узброеных выступаў у Беларусі ў 1920-я гг., а таксама гісторыі беларускага жаночага руху. Аўтар кнігі «Мяцежная Беларусь» (Вільнюс, 2000) пра ўзброеную антысавецкую барацьбу ў Беларусі ў 20-я гг. ]"Беларуская сялянская партыя Зялёнага дуба" стала працягам гісторыі Слуцкого Збройнага чына, многія з удзельнікаў якога далучыліся да яе. Яна прыцягвала не толькі сялян, незадаволеных харчразвёрсткай. Браты Крывашэіны былі з небагатых мяшчан. Уладзімір Тэраўскі — дырыжор, кампазітар, фалькларыст, аўтар музыкі "Ваяцкага марша". Юрка Мініч — настаўнік, эсэр, былы афіцэр.Барацьба "Партыі Зялёнага дуба" цягнулася звыш за 10 гадоў. Апошнія згадванні пра "Зялёны дуб" датычацца да пачатку 1930-х гадоў, пасля чаго рух быў часткова разгромлены савецкімі сіламі, часткова сам сабою з'ехаў на нішто.
О "Беларускай сялянскай партыі Зялёнага дуба" падрабязнейМоладзевая арганізацыя "Зялёны дуб", якая арыентавалася на сялянства і інтэлігенцыю, з'явілася яшчэ ў 1910 годзе. Баявыя дзеянні пачала ўлетку 1919 года па ініцыятыве Беларускай вайсковай камісіі. Тады ж газеты "Звон" і "Беларусь" надрукавалі "Дзённік арміі Зялёнага Дуба", што быў складзены кіраўніком арганізацыі Вячаславам Адамовічам (атаман Дзергачоў ці Дзяргач).Восенню 1920 года быў створны Галоўны штаб партызанскіх атрадаў, які ўзначаліў палкоўнік Уладзімір Ксяневіч (партыйная мянушка Грач), тады ж быў створаны Статут арганізацыі.Паводле Статута, дзяржаўны лад незалежнай Беларусі і зямельнае пытанне павінны быў бы значыць Устаноўчы сход. Прадугледжвалася інтэнсіўная беларусізацыя, а таксама арыентацыя на Захад, Польшчу і Украіну. На пячатцы "Зялёнага дуба" змяшчалася выява "Пагоня" (вершнік з мячом), а таксама чэрап і скрыжаваныя косткі. У той жа час штаб арганізацыі і атаман Дзергачоў карысталіся пячаткай з выявай трох дубовых лісткоў.Галоўны штаб "Зялёнага дуба" знаходзіўся ў Лунінцы, які ў той час уваходзіў у склад Польшчы. Напачатку ваяроў было ўсяго 400 чалавек, якія дзяліліся на "пяцёркі", што, у сваю чаргу, рабіліся ядром асобных паўстанцкіх атрадаў, цэнтрамі прыцягнення незадаволенага савецкім ладам грамадства. "Зялёнадубцы" вялі баявыя дзеянні ў Слуцкім, Мазырскім, Бабруйскім, Барусаўскім, Ігуменскім раёнах. Атаман Дзергачоў асабіста кіраваў атрадамі "Зялёнага дуба" ў Палессе.Галоўны штаб павінен быў каардынаваць дзейнасць партызанскіх атрадаў на тэрыторыі савецкай Беларусі, а таксама мець ролю пасярэдніка паміж Польскім генеральным штабам і іншымі хаўруснікамі (беларускімі палітычнымі арганізацыямі, "Народным звязам абароны радзімы і волі" Барыса Савінкова, групоўкамі манархістаў).Пра тое, як ствараўся ў Лунінцы новы цэнтр супраціву бальшавікам, напісаў у сваіх сведчаннях у 1939 годзе вязень унутранай турмы НКУС Янка Пешка (Густалес). У 1920 годзе ён вучыўся на курсах настаўнікаў у Слуцку. Калі слуцкія паўстанцы патрывалі паразу і пачалі адыходзіць на польскі бок, Янка з сябрамі-семінарыстамі далучыўся да іх. Гэта былі Міхал Басевіч, Сяргей Бусел, Янка Лямбовіч і Янка Струкоўскі. Маладыя людзі ведалі, што на Палессе ствараюцца беларускім ваярскія часткі, якіе падтрымвае польскі ўрад. Яны былі гатовы працягнуць змаганне з бальшавікамі.У канцы 1920 года ў прыфрантавой паласе абапал дэмаркацыйнай лініі (у той час ішла Савецка-польская вайна) дзейнічала больш за дзясятак беларускіх партызанскіх атрадаў, якія выступалі пад агульнай назвай "Зялёны дуб". Многія беларускія афіцэры, якія ўдзельнічалаі ў вайне з Чырвонай арміяй, напачатку 1921 года палічылі ўсталяванае перамір'е на польска-савецкай мяжы толькі часовым становішчам спраў.Пасля падпісання 18 сакавіка 1921 года Рыжскай мірнай дамовы, згона якому беларусам, якія жылі на тэрыторыі Польшчы, забаранялася браць удзел у баявых дзеяннях супраць РСФСР, частка камандзіраў "Зялёнага дуба" прызнала беларускі эмігранцкі ўрад Вацлава Ластоўскага адзіным законным урадам беларускага народа. Многія з іх пры гэтым пакінулі антысавецкую партызанскую дзейнасць і далучыліся да антыпольскага руху, які арганізаваў Каўнаскі цэнтр на тэрыторыі Гарадзеншчыны і Веліншчыны.Апошнія згадванні пра "Зялёны дуб" датычацца да пачатку 1930-х гадоў, пасля чаго рух быў часткова разгромлены савецкімі сіламі, часткова сам сабою з'ехаў на нішто.
Присоединяйтесь к ОК, чтобы подписаться на группу и комментировать публикации.
Нет комментариев